Isang Liham ng Pag-ibig sa Disenyo sa Bukang-Liwayway ng Panahong Post-AI

Saanman ako tumingin nitong mga nakaraang araw, naririnig ko ang isang tahimik na pangamba na ang disenyo ay malapit nang magwakas.

Dahil kaya nang likhain ng artificial intelligence ang mga biswal na gawa sa loob lamang ng ilang segundo—mga interface, logo, larawan, galaw, at buong mga video—ang umiiral na palagay ay ang disiplina ng disenyo ay kusa nang mapapalitan ng makina.

Nakatingin ako sa eksaktong parehong abot-tanaw ngunit kabaligtaran ang aking nakikita. Naniniwala akong nakatayo tayo sa bungad ng pinakapambihirang sandali para sa disenyo sa buong buhay natin.

Upang maunawaan kung bakit, kailangan nating humakbang pabalik mula sa ingay ng kasalukuyang sandali at magtanong ng isang pundasyong katanungan. Sa paglipas ng mga taon, tuwing nauupo ako kasama ng iba pang mga disenyador, ito ang tanong na pinakagusto kong ibato:

“Ano ang disenyo para sa iyo?”

Ito ay isang tanong na tila napakasimple, ngunit madalas itong nag-aanyaya ng mahaba at malalim na katahimikan.

At ang dahilan ng katahimikang iyon ay halos walang kinalaman sa mga taong nasa loob ng silid. May kinalaman ito sa kung paano umuusad ang pag-unlad at inobasyon ng sangkatauhan.

Mula sa Abo ng Kasaysayan Tungo sa mga Alon ng Teknolohiya

Ang pag-unlad ng tao ay gumagalaw sa malalaking alon ng inobasyon. Tuwing may isang bagong tuklas na bumabago sa paraan ng ating paggawa ng mga bagay, mayroong natural na sandali ng pagkamangha at pag-aalinlangan bago natin matuklasan ang mga bagong pagkakataong binubuksan nito para sa atin.

Kunin nating halimbawa ang Unang Rebolusyong Industriyal. Sa simula, ang paglipat mula sa mga gawang-kamay na likha tungo sa mekanikal na maramihang produksyon ay tila humamon sa tradisyonal na sining ng paggawa. Gayunpaman, hindi pinahina ng industriyalisasyon ang disenyo; itinaas at ginawa pa nitong pormal ang disenyo bilang isang makabagong disiplina.

Ang maramihang produksyon ay nagbukas ng isang pambihirang bagong pagkakataon: dahil ang isang bagay ay maaari nang likhain nang maramihan para sa milyun-milyong tao, ang anyo, pisika ng materyal, ergonomika, at katipiran sa pamamaraan ay maaari nang buuin nang magkakasama bilang iisang buo at magkakaugnay na pilosopiya.

Higit pang makahulugan ang nangyari nang matagpuan ng makabagong disenyo ang pinakamalalim nitong layunin noong ikadalawampung siglo. Madalas nating iniuugnay ang dakilang disenyong industriyal sa mga panahon ng kasaganaan ng mga korporasyon, ngunit ang pinakamatatag nitong mga ideya ay hinubog sa abo ng mga Digmaang Pandaigdig.

Sa Germany matapos ang Unang Digmaang Pandaigdig, sinikap ng Bauhaus na muling itayo ang lipunan sa pamamagitan ng pagbubuklod ng sining, gawang-kamay, at industriya upang ang pang-araw-araw na buhay ay magkaroon ng dignidad at kagandahan.

Makalipas ang isang henerasyon, matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang paninindigang iyon ay dinala nang mas malayo pa sa Hochschule für Gestaltung sa Ulm. Itinatag matapos ang isang panahon ng magarbong palabas at manipulasyon, naniwala ang mga palaisip sa Ulm na ang disenyo ay dapat nakaugat sa kalinawan at katotohanan. Ang functionalism, para sa kanila, ay isang etikal na paninindigan: ang mga bagay ay umiiral upang maging matapat, makatwiran, sistemiko, at magbigay-galang sa buhay ng tao.

Sa mismong sandaling iyon, sa kabila lamang ng kabundukan ng Alps, ang Italya matapos ang digmaan ay bumabangon mula sa sarili nitong mga guho nang may kapos na yaman at wasak na imprastraktura. Gayunpaman, mula sa abong iyon ay sumibol ang La Ricostruzione—isang pagsabog ng talino sa disenyo kung saan sinalubong ng isang henerasyon ng mga arkitekto-disenyador sa Milan ang kakulangan nang may humanismo, intelektuwal na tapang, at masayang pag-eeksperimento.

Ihambing ang lalim ng kasaysayang iyon sa nangyari nang dumating ang alon ng software sa nakalipas na dalawang dekada. Lumawak ang software sa bilis na hindi pa kailanman nasaksihan sa kasaysayan ng tao, at hindi tulad ng kahoy, bakal, o salamin, ang mga digital na likha ay walang pisikal na grabidad o resistensya ng materyal.

Sa gold rush ng paglawak na iyon, pumasok ang mundo ng software sa isang panahon ng malikhaing anarkiya. Nang walang mga pisikal na batas o pinagsasaluhang pilosopikal na ugat na mag-aangkla sa disiplina, bawat organisasyon ay bumuo ng sarili nitong pakahulugan kung ano ang “disenyo” upang umangkop sa sarili nitong estruktura at bilis.

Iilang pambihirang institusyon ng teknolohiya lamang ang nagpapanatili sa klasikong linya ng disenyo bilang estruktural na kaluluwa ng produkto. Sa ibang lugar, sa ilalim ng matinding presyur na lumawak sa isang mabilis na nagiging digital na mundo, ang disenyo ay madalas na pinaliit tungo sa isang napakabilis na pagawaan ng pagkokopya ng ibabaw.

Ang ganitong mga alon ay dumarating at lumilipas sa kasaysayan, at lubos na natural lamang na mangyari iyon. Ang bawat pagsulong ng teknolohiya ay unang lumalawak sa pamamagitan ng pag-uulit bago ito gumulang tungo sa isang pilosopiya.

Ang tinatapos ng artificial intelligence ngayon ay ang pansamantalang along iyon lamang ng pagkokopya sa ibabaw. At sa paggawa nito, nililinis nito ang entablado upang makabalik ang disenyo sa kung ano talaga ito sa pinakabuod nito.

Ang Kaluluwa sa Ilalim ng Ibabaw

Kung ang disenyo ay hindi ang pagpapaganda ng isang ibabaw, ano ito?

Sa pinaka-arketipo nito—mula sa salitang Latin na designare, ang magmarka, ang magbigay-anyo sa intensyon—ang disenyo ay ang pag-iisang-dibdib ng kahulugan ng tao at ng katapatan sa estruktura.

Karamihan sa mga tao ay nagkakamali sa pag-aakalang ang disenyo ay kung ano ang hitsura nito, na para bang ang disenyador ay inaabutan ng isang tapos nang kahon at inuutusang gawin itong kaakit-akit. Ngunit ang disenyo ay hindi lamang kung ano ang hitsura nito at kung ano ang pakiramdam nito. Ang disenyo ay kung paano ito gumagana.

Natutuhan ko iyon noong mga unang araw ko sa paaralan ng disenyo, sa pamamagitan ng mga aklat ni Bruno Munari—ang disenyador na nakaimpluwensya sa akin nang higit kaninuman.

Sa Da cosa nasce cosa, inalis ni Munari ang misteryo sa gawa ng paglikha sa pamamagitan ng tinatawag niyang metodologia progettuale, kung saan tanyag niyang inihambing ang proseso ng disenyo sa isang bagay na kasing-simple ng pagluluto ng isang kaldero ng berdeng kanin. Para kay Munari, ang disenyo ay hindi kailanman isang basta-bastang kislap ng pag-istilo; ito ay ang tahimik at masayang talino ng paghahati-hati ng isang suliranin sa mahahalagang sangkap nito, pag-unawa sa kanilang kalikasan, at pagpapahintulot na ang isang bagay ay natural na isilang mula sa isa pa. Kapag naging bihasa ka na sa pamamaraan, ang imahinasyon ay hindi na kaguluhan—ito ay nagiging malaya.

Kapag tiningnan mo ang kasaysayan ng ating sining gamit ang lenteng iyon, ang pinakanakaaantig sa akin ay kung gaano karaming iba’t ibang paraan upang parangalan ang katotohanang iyon. Ang mga disenyador na minahal at pinag-aralan ko sa paglipas ng mga taon ay madalas na may lubhang magkakaibang modelo ng pag-iisip sa ibabaw, ngunit nagbabahagi ng eksaktong parehong paninindigan sa ilalim.

Isipin kung paano namulaklak ang kalinawang moral ng paaralang Ulm sa mga gawa ni Dieter Rams sa Braun. Sa kanyang mahalagang pagninilay na Omit the Unimportant, tinukoy ni Rams ang pagbabawas bilang isang gawa ng paggalang sa isipan ng tao—ang pagtatapyas ng biswal na ingay at walang-saysay na palamuti upang ang mahalaga ay sa wakas mapahintulutang magsalita.

Para naman sa tradisyong Milanese matapos ang digmaan, ang higpit ay nakipag-isang-dibdib sa alaala, kalayaan, at tula. Ipinaalala ng mga arkitektong tulad ni Gae Aulenti sa makabagong mundo na ang disenyo ay hindi maaaring mabuhay sa kawalan; dapat itong makipag-usap sa kasaysayan, konteksto, at pagpapatuloy ng kultura.

Kasabay niya, hinarap ni Cini Boeri ang disenyo bilang isang gawa ng pagpapalaya sa tao. Magmula sa pagbaluktot ng isang buong piraso ng salamin upang maging isang malinaw na silyang may patungan ng braso hanggang sa paglikha ng walang-katapusang malambot na laso ng upuang polyurethane na makaaangkop sa anumang silid, naniwala si Boeri na ang mga bagay ay umiiral upang bigyan ang mga tao ng kalayaan at kagalakan, at hindi kailanman upang diktahan kung paano sila dapat mamuhay.

Ang parehong humanistang kislap na iyon ay sumasayaw sa mga gawa ni Philippe Starck, kung saan ang isang pang-araw-araw na bagay ay pumapasok sa isang silid hindi lamang bilang isang gamit na kasangkapan, kundi bilang isang tauhan sa kuwento ng tao—na may dalang talas ng isip, pagmamahal, at alaalang kultural.

Si Hartmut Esslinger—na mapalad akong nakilala, kahit sandali lamang—ang nagdala ng tulay na iyon ng higpit ng Europa at init ng tao nang tuwiran sa pagsilang ng personal computing. Hinahamon ang malamig na aral na ang anyo ay sumusunod lamang sa gamit, iginiit ni Esslinger na “ang anyo ay sumusunod sa damdamin”—na ang teknolohiya ay nagkakaroon lamang ng puwang sa ating buhay kapag ito ay nakauugnay sa ating nararamdaman.

Mula sa mismong pundasyong iyon sumibol ang paghahangad ng katiyakan sa materyal na nagbigay-kahulugan sa mga dekada ng gawa ni Jony Ive—ang tahimik na dedikasyon sa pagtutulak sa aluminyo, salamin, o silicon sa gayong katumpakan hanggang sa ang hangganan sa pagitan ng panloob na inhinyeriya at panlabas na anyo ay ganap na maglaho, na nagpapalawak ng pagmamalasakit kahit sa hindi nakikitang loob ng makina.

May ilang nagmamasid sa kasalukuyang sandali at nakikitang kabalintunaan na ang isang manggagawang gumugol ng tatlumpung taon sa pagperpekto ng pisikal na minimalismo sa pinakapribilehiyong santuwaryo ng hardware sa mundo ay humakbang na ngayon nang tuwiran sa hangganan ng artificial intelligence.

Wala akong nakikitang anumang kabalintunaan. Ang nakikita ko ay ang likas na ugali ng isang tunay na disenyador: kapag dumating ang isang bagong panahon, hindi ka nauupo sa loob ng museo upang bantayan ang sisidlan ng kahapon. Lumalakad ka nang tuwid papasok sa mga bagong pagkakataong nasa ating harapan upang tuklasin kung paano gumagana ang mga ito at bigyan sila ng pagkatao.

Pagtitimpi, pagpapalaya, alaala, tula, damdamin, katiyakan. Sa ibabaw, ang mga pananaw na ito ay tila hindi na maaaring maging mas magkakaiba pa. Ngunit sa kanilang pundasyon, sila ay iisa.

Wala ni isa sa mga palaisip na ito ang kailanman naghiwalay sa ibabaw mula sa diwa. Ang bawat isa sa kanila ay nagsimula sa isang pilosopikal na pananaw tungkol sa buhay ng tao, sinuri ang kalikasan ng kanilang midyum mula sa mga unang prinsipyo, at binuo ang kabuuan.

Katapatan sa Materyal at ang Walang-Hanggang Batas ng Modularidad

Tuwing nagsisimula ang isang bagong panahon, namumulaklak ang disenyo sa mismong sandaling tumigil ang mga palaisip sa panggagaya sa lumang midyum at magsimulang tuklasin ang tunay na pisika ng bagong midyum.

At sa buong kasaysayan, tuwing sinisikap ng mga disenyador na dalhin ang mataas na antas ng sining sa unibersal na lawak, bumabalik sila sa parehong unang prinsipyo: modularidad na isinilang mula sa katapatan sa materyal.

Noong ikalabinsiyam na siglo, nang mag-eksperimento si Michael Thonet sa kahoy na beech na binaluktot sa singaw, higit pa sa isang paraan ng pagbaluktot ng troso ang kanyang nakita. Sa kanyang tanyag na silya sa kapihan, nakabuo siya ng isang sistemang modular na binubuo ng anim na estandardisado at organikong piraso na maaaring iimpake nang tatlumpu’t anim na silya sa iisang kahon, ipadala sa ibayong dagat, at buuin kahit saan gamit lamang ang mga simpleng turnilyo sa halip na pandikit. Pinagbuklod niya ang pisika ng materyal, modular na kasimplehan, at pandaigdigang abot sa iisang gawa ng disenyo.

Makalipas ang isang siglo, gayundin ang ginawa nina Charles at Ray Eames sa mga industriyal na materyal sa kalagitnaan ng siglo—kinuha ang hinulmang plywood, fiberglass, at wire mesh at binago ang katumpakan ng pabrika tungo sa mga bagay na may pangmatagalang init sa pamamagitan ng napagpapalit-palit na mga upuan, paa, at modular na estruktura ng imbakan, na ang lahat ay ginagabayan ng pagnanais na maibigay “ang pinakamabuti para sa pinakamarami sa pinakamababang halaga.”

Ang parehong pagtangging gayahin ang nakaraan ang nagbigay-kahulugan kay Anna Castelli Ferrieri sa Milan. Sa panahong itinuturing ng mundo ang plastik bilang murang pamalit sa kahoy o bakal, tinanong niya kung ano ang nais maging ng mga injection-molded polymer ayon sa sarili nilang katangian. Ang kanyang sagot—ang mga tanyag na bilog at nagkakabit-kabit na lalagyang Componibili na napagpapatong-patong at nabubuo nang walang kahit isang turnilyo—ay nagbago sa isang hamak na sintetikong materyal tungo sa walang-kupas na modular na arkitektura.

Nakikita natin ang eksaktong parehong batas sa mga demokratikong sistema ng IKEA, at marahil sa pinakadalisay nitong anyo sa LEGO.

Bakit nanatili ang hamak na piraso ng LEGO bilang isa sa mga pinakadakilang kasangkapan sa paglikha sa kasaysayan ng sangkatauhan? Dahil ang modularidad nito ay pinamamahalaan ng hindi nakikita at walang-kompromisong katumpakan. Dahil ang mga pisikal na batas kung paano nagtatagpo ang dalawang piraso ay eksakto hanggang sa micron, ang imahinasyon ng tao ay ganap na nagiging malaya sa ibabaw ng mga ito.

Walang bago tungkol sa modularidad o pag-iisip na nakabatay sa sistema sa disenyo. Ang pag-unawa sa umuusbong na materyal ng iyong panahon—at ang paghubog nito tungo sa isang matapat at modular na sistemang pinamamahalaan ng malilinaw na batas—ay palaging ang paraan kung paano lumalawak ang panlasa ng tao sa buong mundo nang hindi nawawala ang kaluluwa nito.

Para sa mga Nakakakita sa mga Bagay nang Naiiba

Ito ang dahilan kung bakit ang bukang-liwayway ng panahong post-AI ay nagpupuno sa akin ng gayong kalaking pag-asa.

Sa buong kasaysayan, ang bawat dakilang kilusan sa disenyo ay namulaklak sa mismong sandaling inalis ng isang teknolohikal na tuklas ang mga limitasyon ng panahong nauna rito.

Pinalaya ng pagbaluktot sa singaw si Thonet mula sa limitasyon ng inukit na troso; pinalaya ng hinulmang fiberglass ang mag-asawang Eames upang ihubog ang anyo sa paligid ng katawan ng tao; pinalaya ng mga polymer si Castelli Ferrieri upang mag-imbento ng mga bagong modular na arkitektura; pinalaya ng tumpak na paggiling ng bakal si Ive upang tunawin ang hangganan sa pagitan ng loob at labas ng isang makina.

Ngayon, inaalis ng artificial intelligence ang pinakamalaking limitasyon sa lahat: ang hadlang sa pagitan ng pag-iisip kung paano dapat gumana ang isang bagay at ang pagbibigay-buhay dito. Sa pamamagitan ng pagpapalaya sa atin mula sa mekanikal na pag-uulit ng mga ibabaw, pinahihintulutan nito ang disenyo na makabalik sa pinakamataas nitong layunin.

Muli, ang disenyo ay hindi kung ano ang hitsura nito. Ang disenyo ay kung paano ito gumagana.

Ngayong wala na ang mga lumang hangganang iyon sa pagitan ng imahinasyon at realidad, malaya na ang mga disenyador na hubugin hindi lamang ang ibabaw ng isang karanasan, kundi ang buong buhay na sistema sa ilalim nito—na naghahatid ng tunay na disenyo sa mundo sa lawak at katumpakang dati ay pinapangarap lamang natin.

Naaalala ko noong nakaupo ako sa hanay ng mga manonood sa Figma Config ilang taon na ang nakalilipas nang tumayo si Brian Chesky sa entablado at nagsalita tungkol sa kung bakit ang kinabukasan ng teknolohiya ay pag-aari ng mga disenyador na humahakbang pasulong upang mamuno. Kamakailan lamang, inulit ng Y Combinator ang eksaktong panawagang iyon sa buong mundo ng mga startup: “Kailangan natin ng mas maraming tagapagtatag na disenyador.”

Bakit umaalingawngaw ang panawagang iyon sa lahat ng dako ngayon? Dahil kapag ginawa ng teknolohiya na walang-hanggan ang pagbuo, ang mahikang nagtatakda sa isang produkto ay hindi na ang hilaw na mekanika lamang.

Ito ay ang panlasa, empatiya, pag-iisip na nakabatay sa sistema, at pilosopikal na kalinawan. Ito ang kakayahang tumayo sa sangandaan ng teknolohiya at malayang sining (liberal arts), ang magmalasakit sa hindi nakikitang loob ng aparador, at ang maglarawan sa isip kung paano talaga dapat gumana ang isang bagay para sa mga tao.

Ang sandaling ito ay pag-aari ng mga nag-iisip nang naiiba (think different).

Ito ay pag-aari ng mga baliw—ang mga hindi umaangkop, ang mga rebelde, ang mga pasimuno ng pagbabago, ang mga bilog na tulos sa mga parisukat na butas. Ang mga nakakakita sa mga bagay nang naiiba.

Hindi sila mahilig sa mga nakatakdang pormula, at wala silang interes na ulitin ang nakasanayan. Maaari mo silang sipiin, tutulan, dakilain o hamakin. Halos ang tanging bagay na hindi mo magagawa ay ang balewalain sila. Sapagkat sila ang mga nagtatanong ng bakit. Sila ang mga may sariling pananaw. Sila ang mga nagtutulak sa sangkatauhan pasulong.

Tanging ang isang disenyador lamang ang makatitingin sa mga pagkakataon ng isang bagong panahon, makadarama kung ano ang kahulugan ng pagiging tao sa loob nito, at makahuhubog ng isang bagay na napakatapat, napakabuo, at napakatiyak na mapapaisip tayo kung paano tayo nabuhay noon nang wala ito.

Ang canvas ng isang bagong siglo ay bukas na bukas.

Manatiling uhaw sa kaalaman. Manatiling mapangahas (Stay hungry. Stay foolish). At hayaang hubugin ng Mabuting Disenyo kung paano gagana ang kinabukasan.